Điểm khác biệt giữa quá trình oxy hóa và lên men trà

Khi tìm hiểu về các loại trà, nhiều người thường nghe đến hai thuật ngữ quen thuộc: oxy hóa và lên men. Những khái niệm này dễ gây nhầm lẫn, đặc biệt là khi xét đến quá trình chế biến các dòng trà như trà xanh, trà ô long, hồng trà hay trà phổ nhĩ. Vậy oxy hóa và lên men trà khác nhau như thế nào? Hãy cùng khám phá trong bài viết dưới đây.

Oxy hóa trà là gì?

Oxy hóa là một phản ứng hóa học xảy ra khi oxy trong không khí tiếp xúc với các hợp chất có trong lá trà, đặc biệt là các hợp chất polyphenol như catechin. Khi phản ứng oxy hóa diễn ra, catechin biến đổi thành các chất như theaflavin và thearubigin, khiến lá trà chuyển sang màu nâu đỏ. Chính sự thay đổi này ảnh hưởng trực tiếp đến hương vị, màu sắc và đặc tính của nước trà sau khi pha.

Tùy vào mức độ oxy hóa, người làm trà có thể tạo ra nhiều loại trà khác nhau từ cùng một giống cây trà. Cụ thể, trà xanh và trà vàng gần như không oxy hóa, trà trắng chỉ trải qua một phần nhỏ oxy hóa tự nhiên, trong khi trà ô long có mức độ oxy hóa trung bình (khoảng 7–80%). Hồng trà (hay còn gọi là trà đen) là dòng trà đã được oxy hóa gần như hoàn toàn.

Điểm then chốt trong kiểm soát quá trình oxy hóa chính là enzyme tự nhiên có sẵn trong lá trà. Các enzyme này đóng vai trò xúc tác cho phản ứng, giúp quá trình oxy hóa diễn ra nhanh chóng hơn.

Lên men trà là gì?

Trái ngược với oxy hóa, lên men là quá trình biến đổi sinh học nhờ sự tham gia của các vi sinh vật như nấm, vi khuẩn hoặc nấm men. Trong chế biến trà, điển hình nhất cho quá trình lên men là trà phổ nhĩ – loại trà bánh nổi tiếng từ vùng Tây Bắc Việt Nam và Vân Nam (Trung Quốc).

Quá trình làm trà phổ nhĩ thường bao gồm các bước: thu hái lá trà từ cây cổ thụ, diệt men bằng cách sao hoặc hấp, vò nhẹ, phơi khô dưới nắng, rồi sau đó đem trà đi ủ. Trà phổ nhĩ có hai dạng chính là phổ nhĩ sống và phổ nhĩ chín.

Với phổ nhĩ chín, người ta sẽ chất đống trà đã sơ chế và giữ ẩm trong một khoảng thời gian nhất định. Chính điều kiện ẩm và ấm này tạo điều kiện lý tưởng cho vi sinh vật phát triển mạnh mẽ. Nhờ đó, các vi sinh vật sẽ phân giải và chuyển hóa những thành phần có trong lá trà thành các hợp chất tạo nên hương vị đặc trưng, trầm ấm và dịu nhẹ của trà phổ nhĩ chín. Đây là quá trình lên men đúng nghĩa – nơi vi sinh vật đóng vai trò chính, không đơn thuần là phản ứng với oxy.

Vì sao dễ nhầm lẫn giữa oxy hóa và lên men?

Một trong những lý do khiến nhiều người dễ nhầm lẫn giữa hai khái niệm này là do cách gọi trong tiếng Việt. Trong ngành trà, từ “men” có thể mang hai ý nghĩa khác nhau. Khi nói “diệt men” trong chế biến trà xanh, thực chất là đang đề cập đến việc làm bất hoạt enzyme – chất xúc tác sinh học giúp phản ứng oxy hóa xảy ra. Còn khi nhắc đến “lên men”, ý chỉ quá trình có sự tham gia của vi sinh vật như nấm hay vi khuẩn, điển hình là trong trà phổ nhĩ chín.

Cũng cần lưu ý rằng oxy hóa trà thường được gọi là “oxy hóa enzym” vì có sự tham gia của enzyme nội sinh trong lá trà. Trong khi đó, quá trình lên men lại là sự can thiệp từ vi sinh vật bên ngoài. Chính vì vậy, mặc dù đôi khi được gọi chung là “lên men”, nhưng oxy hóa và lên men trong trà là hai quá trình hoàn toàn khác nhau về cơ chế và kết quả cuối cùng.

Việc phân biệt rõ giữa oxy hóa và lên men không chỉ giúp hiểu đúng về quy trình sản xuất các dòng trà mà còn hỗ trợ trong việc lựa chọn loại trà phù hợp với khẩu vị và mục đích sử dụng. Nếu oxy hóa là quá trình hóa học do enzyme xúc tác, thì lên men là sự chuyển hóa sinh học dưới tác động của vi sinh vật. Nhận diện rõ sự khác biệt này sẽ giúp người yêu trà thêm trân trọng và hiểu sâu hơn về thế giới phong phú của các loại trà truyền thống.

CỰC BẮC TEA – ĐỊA ĐIỂM MUA TRÀ PHỔ NHĨ UY TÍN, CHẤT LƯỢNG

Hiện nay, tại Cực Bắc Tea đang bán các sản phẩm về trà Phổ Nhĩ với nhiều công dụng tốt cho sức khoẻ giúp khách hàng có thể mua để trải nghiệm và thưởng thức. Nơi đây là địa chỉ uy tín giúp khách hàng yên tâm khi mua sắm với chất lượng đảm bảo nguồn nguyên liệu sạch 100% cùng nhiều loại trà khác nhau. Quý khách hàng muốn trải nghiệm sản phẩm trà Phổ Nhĩ có thể liên hệ qua số hotline: 037.6095.199 để được tư vấn tận tình

Xem thêm các bài viết khác tại đây